ارتودنسی فانکشنال یکی از روشهای درمانی برای اصلاح ناهماهنگی فکها و بهبود نحوه قرارگیری آنها نسبت به یکدیگر است. این روش به ویژه در دوران رشد میتواند به هدایت بهتر رشد فکها کمک کند و در مواردی که فک پایین عقبتر از موقعیت طبیعی خود قرار گرفته است، نقش موثری در روند درمان داشته باشد. البته انتخاب دستگاه مناسب به شرایط فک و دندانها، سن بیمار و تشخیص متخصص ارتودنسی بستگی دارد. به همین دلیل، این سوال که آیا ارتودنسی فانکشنال برای شما یا فرزندتان انتخاب مناسبی است، تنها با بررسی وضعیت دهان و فک پاسخ داده میشود.
کلینیک دندانپزشکی سپیتا، مراجعهکنندگان میتوانند برای ارتودنسی فانکشنال در تهرانسر به بخش تخصصی ارتودنسی مراجعه کنند؛ بخشی که در آن متخصصان ارتودنسی با ارزیابی وضعیت فکها و الگوی رشد آنها، امکان استفاده از دستگاههای فانکشنال را بررسی میکنند و براساس نیاز هر فرد، مسیر درمانی مناسب را پیشنهاد میدهند.
در ادامه این مقاله، با انواع دستگاههای فانکشنال، بهترین سن شروع درمان، مراحل انجام آن، مدت زمان درمان و هزینههای مربوط به این روش آشنا میشوید.
ارتودنسی فانکشنال
ارتودنسی فانکشنال روشی برای اصلاح ناهماهنگی فکهاست که در آن از دستگاههایی با طراحی ویژه برای تغییر موقعیت فک پایین و هدایت رشد فکها استفاده میشود. این روش بیشتر برای افرادی کاربرد دارد که فک پایین آنها نسبت به فک بالا عقبتر قرار گرفته است و این ناهماهنگی باعث ایجاد رابطه نامناسب بین دندانهای دو فک شده است. برخلاف ارتودنسی دندان معمولی که تمرکز اصلی آن بر مرتبکردن دندانها و اصلاح موقعیت آنهاست، در درمان فانکشنال تلاش میشود از ظرفیت رشد فکها و عملکرد طبیعی عضلات دهان برای بهبود رابطه بین دو فک استفاده شود.
مکانیسم عمل این دستگاهها به نحوه قرارگیری فک پایین هنگام باز و بستهشدن دهان مربوط است. دستگاه فانکشنال، فک پایین را در موقعیتی مشخص هدایت میکند و با تغییر رابطه بین دندانها، عضلات و بافتهای اطراف دهان، شرایطی فراهم میکند که رشد و عملکرد فکها در مسیر مطلوبتری قرار بگیرد. برای نمونه، در بعضی از دستگاهها، بیمار هنگام بستن دهان ناچار است فک پایین را جلوتر بیاورد. تکرار این وضعیت در طول دوره درمان میتواند به اصلاح رابطه فکی کمک کند؛ به ویژه در کودکانی که هنوز در سن رشد هستند.
البته ارتودنسی فانکشنال به این معنا نیست که در همه افراد، استخوان فک به یک اندازه تغییر میکند. میزان پاسخ به درمان به سن، مرحله بلوغ اسکلتی، شدت ناهماهنگی فکها و نوع دستگاه بستگی دارد. در برخی بیماران نیز پس از اصلاح رابطه فکی، برای مرتبکردن دندانها و رسیدن به نتیجه دقیقتر، درمان با براکتهای ارتودنسی ادامه پیدا میکند.
قبل و بعد ارتودنسی فانکشنال دندان

جهت رزرو نوبت معاینه، فرم زیر را تکمیل نمایید.
ارتودنسی فانکشنال در تهرانسر
برای انتخاب روش مناسب ارتودنسی فانکشنال در تهرانسر، مهم است مرکزی را انتخاب کنید که ارزیابی وضعیت فک و دندانها را به متخصصین ارتودنسی بسپارد و درمان را بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار پیش ببرد. در کلینیک دندانپزشکی سپیتا به عنوان یکی از مراکزی که دارای بخش تخصصی ارتودنسی دندان میباشد، این امکان را فراهم میشود تا مراجعهکنندگان وضعیت دندانها، نحوه قرارگیری فکها و شرایط رشد آنها را از نظر تخصصی بررسی کنند و درباره مناسب بودن درمان فانکشنال تصمیم بگیرند.
در این مجموعه روزهای معینی در هفته به درمان های ارتودنسی اختصاص یافته است و متخصصان ارتودنسی این مرکز که از بین فارغ التحصیلان دانشگاه های علوم پزشکی معتبر دعوت به همکاری شدهاند و تجربه انجام هزاران درمان موفق ارتودنسی را دارند به درمان مراجعین می پردازند.
یکی از نکات مهم در درمانهای ارتودنسی، تفاوت میان مشکلاتی است که ریشه اسکلتی دارند و ناهماهنگیهایی که بیشتر به موقعیت دندانها مربوط میشوند. تشخیص این تفاوت به انتخاب روش درمان کمک میکند؛ زیرا استفاده از دستگاه فانکشنال برای هر نوع نامرتبی دندان نتیجه یکسانی ندارد. در بخش ارتودنسی کلینیک سپیتا، متخصص ارتودنسی با بررسی شرایط دهان و فک، میزان ناهماهنگی، مرحله رشد و نیازهای درمانی بیمار، امکان استفاده از این دستگاهها را ارزیابی میکند.

همچنین، انتخاب دستگاه مناسب تنها بخشی از مسیر درمان است. نحوه استفاده از دستگاه، میزان پایبندی بیمار به دستورالعملهای درمانی و پیگیری تغییرات در جلسات معاینه نیز اهمیت زیادی دارند. آگاهی از این موارد پیش از شروع درمان به بیمار و والدین کمک میکند تا با دید واقعبینانهتری درباره روند ارتودنسی تصمیم بگیرند.
برای افرادی که قصد انجام ارتودنسی فانکشنال در تهرانسر را دارند، مراجعه به بخش تخصصی ارتودنسی کلینیک سپیتا میتواند فرصتی برای بررسی شرایط فک و دریافت پیشنهاد درمانی متناسب با نیازهای فردی باشد.
چرا کلینیک دندانپزشکی سپیتا را انتخاب کنیم؟
ارتودنسی فانکشنال برای چه افرادی مناسب است؟
ارتودنسی فانکشنال زمانی بیشترین کاربرد را دارد که مشکل اصلی به رابطه بین فک بالا و پایین مربوط باشد و بتوان با هدایت موقعیت فک یا بهرهگیری از رشد باقیمانده، این ناهماهنگی را اصلاح کرد. افرادی که بیشتر ممکن است از این روش سود ببرند عبارتاند از:
- کودکان و نوجوانان در سن رشد: در این گروه، هنوز رشد فکها به پایان نرسیده است و متخصص میتواند از دستگاههای فانکشنال برای بهبود رابطه فکی استفاده کند. زمان شروع درمان باید با توجه به مرحله بلوغ اسکلتی تعیین شود، نه صرفا سن شناسنامهای.
- افراد دارای فک پایین عقبرفته: هنگامی که فک پایین نسبت به فک بالا در موقعیت عقبتری قرار دارد، ممکن است رابطه دندانهای دو فک به شکل کلاس ۲ دیده شود. دستگاههای فانکشنال با هدایت فک پایین به سمت جلو، به اصلاح این ناهماهنگی کمک میکنند.
- افرادی با اورجت افزایشیافته: اورجت به فاصله افقی بین دندانهای پیشین بالا و پایین گفته میشود. در مواردی که دندانهای جلویی بالا فاصله زیادی از دندانهای جلویی پایین دارند و این وضعیت با عقببودن فک پایین ارتباط دارد، درمان فانکشنال میتواند بخشی از برنامه اصلاحی باشد.
- افرادی که ناهماهنگی فک آنها بیشتر جنبه اسکلتی دارد: وقتی مشکل فقط به کجبودن یا چرخش دندانها محدود نیست و رابطه استخوانی دو فک نیز نیاز به اصلاح دارد، متخصص ممکن است درمان فانکشنال را در برنامه قرار دهد.
ارتودنسی فانکشنال برای چه افرادی مناسب نیست؟
ارتودنسی فانکشنال برای همه مشکلات فک و دندان انتخاب مناسبی نیست. در بعضی شرایط، این روش به تنهایی پاسخ کافی ایجاد نمیکند و در برخی موارد نیز درمانهای دیگری نتیجه قابل پیشبینیتری دارند. مهمترین شرایطی که ممکن است استفاده از دستگاه فانکشنال را نامناسب یا محدود کنند، عبارتاند از:
- افرادی که رشد فک آنها به پایان رسیده و ناهماهنگی اسکلتی شدیدی دارند: پس از پایان رشد، دستگاه فانکشنال نمیتواند مانند دوران رشد از ظرفیت طبیعی رشد فکها استفاده کند. در بزرگسالانی که اختلاف استخوانی دو فک شدید است، ممکن است در موارد منتخب جراحی فک مطرح شود.
- افرادی که مشکل اصلی آنها فقط نامرتبی دندانهاست: شلوغی دندانها، چرخش آنها یا وجود فاصله بین دندانها، بدون ناهماهنگی قابل توجه فکی، معمولا به روشهای دیگری از ارتودنسی نیاز دارد.
- افرادی که ناهماهنگی فکی آنها از نوع مناسب برای دستگاه فانکشنال نیست: برای نمونه، در بعضی موارد کلاس ۳ یا ناهنجاریهای پیچیده فکی، دستگاههای فانکشنال مورد استفاده برای جلوآوردن فک پایین انتخاب مناسبی نیستند.
- افرادی که پوسیدگیهای درمان نشده یا بیماری فعال لثه دارند: پیش از شروع درمان ارتودنسی باید سلامت دندانها و بافتهای نگهدارنده آنها ارزیابی شود. وجود مشکلات فعال دهان لزوما به معنای ممنوعیت همیشگی دستگاه فانکشنال نیست، اما ممکن است لازم باشد ابتدا این مشکلات درمان شوند.

انواع دستگاه فانکشنال ارتودنسی
دستگاههای فانکشنال ارتودنسی از نظر نحوه اتصال و استفاده، به دو گروه اصلی متحرک و ثابت تقسیم میشوند. هر دو گروه با هدف اصلاح رابطه فکی طراحی شدهاند، اما در ساختار، نحوه عملکرد و میزان وابستگی به همکاری بیمار تفاوت دارند.
ارتودنسی فانکشنال متحرک
دستگاههای ارتودنسی فانکشنال متحرک به گونهای ساخته میشوند که بیمار بتواند آنها را به راحتی از دهان خارج کند و دوباره در جای خود قرار دهد. این ویژگی، امکان تمیزکردن دستگاه و رعایت بهداشت دهان را آسانتر میکند؛ با این حال، موفقیت درمان به استفاده منظم از آن مطابق دستور متخصص وابسته است.
بسیاری از این دستگاهها از ترکیب بخشهای اکریلی، سیمهای فلزی و اجزایی برای نگهداری روی دندانها ساخته میشوند. شکل و حجم دستگاه در مدلهای مختلف یکسان نیست و هر طراحی با هدف مشخصی انجام میشود؛ برای نمونه، بعضی دستگاهها فک پایین را هنگام بستن دهان به سمت جلو هدایت میکنند، در حالی که برخی دیگر با تغییر فشارهای واردشده از سوی عضلات اطراف دهان، شرایط مناسبتری برای اصلاح رابطه فکی فراهم میکنند.
در ادامه مهمترین دستگاههای متحرک در ارتودنسی فانکشنال را بررسی میکنیم:
ارتودنسی فانکشنال مونوبلاک
در تاریخچه ارتودنسی فانکشنال، مونوبلاک از دستگاههای اولیه این گروه به شمار میرود که توسط آقای رابین (Robin) معرفی شد. ویژگی اصلی آن، یکپارچه بودن بخش مربوط به فک بالا و پایین است؛ به این معنا که دستگاه از دو قطعه جداگانه برای هر فک تشکیل نشده و هر دو فک در یک ساختار واحد قرار میگیرند.
مونوبلاک معمولا از حجم قابل توجهی اکریلیک ساخته میشود تا موقعیت فکها را در رابطه مشخصی نگه دارد. همین حجم میتواند فضای داخل دهان را محدود کند و در ابتدای استفاده، صحبتکردن، بلع یا عادتکردن به دستگاه را برای بیمار دشوارتر سازد.
با قرارگرفتن مونوبلاک در دهان، فک پایین در موقعیتی هدایت میشود که برای اصلاح رابطه فکی در نظر گرفته شده است. استفاده از این دستگاه باید طبق برنامه متخصص انجام شود و پیگیری تغییرات فک و دندانها در طول درمان اهمیت دارد. با وجود معرفی طرحهای جدیدتر، مونوبلاک از نظر تاریخی در شکلگیری و توسعه دستگاههای فانکشنال نقش مهمی داشته است.

ارتودنسی فانکشنال اکتیواتور (Activator)
اکتیواتور یکی از دستگاههای مهمی است که پس از مونوبلاک توسعه پیدا کرد و کاربرد گستردهای در درمانهای ارتودنسی فانکشنال به دست آورد. این دستگاه با طراحی مشخصی برای دندانهای دو فک ساخته میشود و معمولا در مقایسه با مونوبلاک، حجم اکریلیک کمتری دارد. بنابراین، در بسیاری از طراحیها فضای بیشتری برای زبان باقی میماند و تحمل آن برای بیمار آسانتر است.
هنگام قرارگرفتن اکتیواتور در دهان، دندانهای فک پایین در بخشهایی قرار میگیرند که از پیش برای هدایت موقعیت فک طراحی شدهاند. بیمار برای بستن دهان، فک پایین را در موقعیتی جلوتر از حالت معمول قرار میدهد. این وضعیت، رابطه فکها و فعالیت عضلات اطراف دهان را تغییر میدهد و در بیماران در حال رشد میتواند به اصلاح ناهماهنگی کلاس ۲ کمک کند.
ارتودنسی فانکشنال بایونیتور (Bionator)
بایونیتور یکی دیگر از دستگاههای متحرک ارتودنسی فانکشنال است که با هدف کاهش حجم دستگاه و آسانترکردن استفاده از آن توسعه پیدا کرد. در این طراحی، بخش اکریلی کام نسبت به برخی دستگاههای قدیمیتر کاهش یافته و حذف شده است و فلنجهای لینگوال نیز محدودتر هستند. به همین دلیل، دستگاه فضای بیشتری برای زبان فراهم میکند و میتواند برای بیمار راحتتر باشد.
بایونیتور با هدایت فک پایین به موقعیت درمانی مورد نظر عمل میکند. تماس بخشهای داخلی دستگاه با ناحیه زبانی دندانها و بافتهای مجاور، همراه با نحوه بستهشدن دهان، به حفظ موقعیت برنامهریزیشده فک کمک میکند. در بیمارانی که فک پایین عقبرفته دارند، این طراحی ممکن است برای بهبود رابطه فکی به کار رود.

ارتودنسی فانکشنال twin-block
تویینبلاک از دو بخش جداگانه برای فک بالا و پایین تشکیل شده است که با استفاده از سطوح شیبدار مقابل هم، هنگام بستهشدن دهان فک پایین را به سمت جلو هدایت میکنند. این دستگاه معمولا با کلاسپهای فلزی روی دندانها نگه داشته میشود و بیمار میتواند آن را برای نظافت از دهان خارج کند. در بعضی طراحیها، امکان اتصال ثابت دستگاه نیز وجود دارد، اما به دلیل اینکه خیلی سخت میتوان آن را جدا کرد، اغلب آن را به صورت متحرک باقی میگذارند.
مهمترین ویژگی تویینبلاک، وجود سطوح شیبدار متقابل در بخشهای بالا و پایین است. وقتی بیمار دهان خود را میبندد، این سطوح روی یکدیگر قرار میگیرند و او را به بستن دهان در موقعیتی جلوتر برای فک پایین هدایت میکنند. میزان جلوآمدن فک و شیب این سطوح بر اساس رابطه فکی و هدف درمان تنظیم میشود.
این طراحی باعث شده است تویینبلاک در درمان برخی موارد کلاس ۲، به ویژه در کودکان و نوجوانان در حال رشد، کاربرد داشته باشد. از آنجا که دستگاه به صورت متحرک استفاده میشود، رعایت زمان تجویز شده ضروری است.
ارتودنسی فانکشنال فرانکل
دستگاه فرانکل در ارتودنسی فانکشنال، از نظر طراحی با بسیاری از دستگاههای اکریلی متحرک تفاوت دارد. در این وسیله از پدهای مخصوص در ناحیه لب و گونه استفاده میشود تا تماس و فشار بافتهای نرم اطراف دندانها تغییر کند. هدف این طراحی، ایجاد شرایط عملکردی مناسبتر برای رشد قوسهای دندانی و اصلاح رابطه فکی است.
در برخی مدلهای فرانکل، بخشهای قرارگرفته در سمت زبان نیز به هدایت موقعیت فک پایین کمک میکنند. با این حال، سازوکار اصلی این دستگاه فقط جلوآوردن فک با یک پد لینگوال نیست؛ پدهای لبی و گونهای از اجزای مهم طراحی آن هستند و نقش قابل توجهی در تغییر فشار بافتهای نرم دارند.
فرانکل ممکن است در مقایسه با بعضی دستگاههای فانکشنال دیگر، از نظر ابعاد و تعداد اجزای داخل دهان بزرگتر به نظر برسد و در روزهای ابتدایی، احساس فشار یا تحریک بافتی ایجاد کند. از سوی دیگر، طراحی آن به شکلی است که بخش زیادی از سطح دندانها را نمیپوشاند و در برخی بیماران میتواند امکان عملکرد طبیعیتر زبان و صحبتکردن را فراهم کند. همین راحتی در صحبت کردن، امکان استفاده طولانیمدت آن را فراهم میکند.

ارتودنسی فانکشنال ثابت
دستگاههای فانکشنال ثابت به دندانها متصل میشوند و برای استفاده روزمره نیازی به خارج کردن و قرار دادن مجدد آنها توسط بیمار نیست. این ویژگی برای افرادی که احتمال دارد ساعات استفاده از دستگاه متحرک را رعایت نکنند، اهمیت زیادی دارد.
در این گروه، اجزای مکانیکی دستگاه هنگام باز و بستهشدن دهان، فک پایین را به سمت موقعیت مورد نظر هدایت میکنند. برخی مدلها دارای پیستون، فنر یا بازوهای فلزی هستند و برخی دیگر از قطعاتی استفاده میکنند که هنگام بستن دهان، حرکت فک را در مسیر مشخصی محدود یا هدایت میکنند.
ثابت بودن دستگاه به معنای بینیازی از مراقبت نیست. تمیزکردن اطراف قطعات، بررسی سلامت اتصالات و مراجعه به متخصص برای تنظیم یا رفع مشکلات احتمالی ضروری است. در ادامه مهمترین آنها رو معرفی میکنیم:
ارتودنسی فانکشنال هربست
هربست از نخستین دستگاههای ارتودنسی فانکشنال ثابت بود که برای اصلاح برخی ناهنجاریهای کلاس ۲ توسعه پیدا کرد. ساختار آن معمولا شامل دو مجموعه است که بهصورت پیستون و لوله در کنار دندانهای دو فک قرار میگیرند. این اجزا از نظر حرکت، عملکردی شبیه یک سامانه کشویی دارند و هنگام بازشدن دهان امکان حرکت مناسب را فراهم میکنند.
زمانی که بیمار دهان خود را میبندد، طول و موقعیت اجزا به شکلی است که فک پایین در موقعیت جلوتر قرار میگیرد. در نتیجه، دستگاه بهطور پیوسته رابطه فکی را در محدوده درمانی مورد نظر هدایت میکند.
یکی از مزیتهای اصلی هربست، وابستگی کمتر آن به همکاری بیمار است؛ زیرا دستگاه در دهان ثابت میماند و استفاده از آن به یادآوری روزانه بیمار نیاز ندارد. البته این موضوع به معنای بینیازی از رعایت بهداشت یا پیگیری جلسات درمانی نیست. در طول استفاده ممکن است فشار، ناراحتی اولیه یا شل شدن برخی اتصالات رخ دهد که باید در معاینات بررسی شود.

ارتودنسی فانکشنال مارا (Mara)
دستگاه مارا یکی دیگر از وسایل ارتودنسی فانکشنال ثابت برای اصلاح برخی موارد کلاس ۲ است. در این دستگاه، اجزای فلزی روی دندانهای دو فک قرار میگیرند و هنگام بستهشدن دهان، مانع از بازگشت آزادانه فک پایین به موقعیت عقبتر میشوند. بیمار برای بستن دهان، فک پایین را به سمت جلو حرکت میدهد تا اجزای دستگاه در موقعیت مناسب قرار بگیرند.
یکی از ویژگیهای مارا، طراحی نسبتا جمعوجور آن در مقایسه با بعضی دستگاههای ثابت فانکشنال است. با این حال، اجزای آن میتوانند حرکت فک را در برخی جهتها محدود کنند و بیمار برای عادتکردن به نحوه جویدن و بسته شدن دهان به زمان نیاز داشته باشد.
مارا معمولا برای بیمارانی در نظر گرفته میشود که دندانهای دائمی آنها به اندازه کافی رویش یافتهاند و شرایط لازم برای اتصال دستگاه وجود دارد. انتخاب آن به وضعیت دندانهای پایه، شدت ناهنجاری و برنامه کلی ارتودنسی بستگی دارد. مانند سایر دستگاههای ثابت، بررسی اتصالات و رعایت دقیق بهداشت اطراف قطعات برای جلوگیری از تجمع پلاک و آسیب به دندانها اهمیت دارد.
ارتودنسی فانکشنال فورسوس (Forsus)
فورسوس یکی از دستگاههایی است که میتواند برای اصلاح رابطه کلاس ۲ همزمان با درمان ارتودنسی ثابت مورد استفاده قرار بگیرد. زمانی که بیمار براکت روی دندانها دارد و متخصص قصد دارد علاوه بر مرتبکردن دندانها، رابطه فکها را نیز بهبود دهد، ممکن است این دستگاه را به برنامه درمانی اضافه کند.
برخلاف دستگاههای متحرک، بیمار لازم نیست آن را هر روز در دهان قرار دهد یا از دهان خارج کند؛ به همین دلیل، میزان همکاری مورد نیاز برای استفاده از دستگاه کمتر است.
با وجود این، نیروی فورسوس فقط به استخوان فک محدود نمیشود و میتواند روی موقعیت دندانها نیز اثر بگذارد. به همین دلیل، متخصص باید وضعیت دندانها، نحوه قرارگیری براکتها و هدف درمان را بررسی کند تا مشخص شود این دستگاه انتخاب مناسبی است یا خیر.

مراحل ارتودنسی فانکشنال
مراحل اصلی ارتودنسی فانکشنال عبارتاند از:
- معاینه و تشخیص ناهماهنگی فکها: در اولین مرحله، متخصص وضعیت دندانها، رابطه فک بالا و پایین، میزان اورجت و نحوه بستهشدن دهان را بررسی میکند. در صورت نیاز، عکسهای رادیوگرافی، تصاویر داخل دهان و بررسیهای سفالومتری نیز برای ارزیابی رابطه اسکلتی فکها و مرحله رشد انجام میشوند. این اطلاعات مشخص میکنند که آیا دستگاه فانکشنال برای بیمار مناسب است یا روش دیگری باید در نظر گرفته شود.
- آمادهسازی دندانها برای حرکت فک پایین: گاهی نامرتبی دندانها یا تماس نامناسب دندانهای بالا و پایین، حرکت فک پایین به سمت جلو را محدود میکند. در چنین شرایطی، ممکن است لازم باشد پیش از ساخت یا استفاده از دستگاه فانکشنال، برخی مشکلات دندانی اصلاح شوند. ایجاد اورجت مناسب نیز در موارد لازم اهمیت دارد تا فک پایین بتواند بدون برخورد نامطلوب دندانها در موقعیت درمانی قرار بگیرد.
- قالب گیری دندان برای ارتودنسی یا اسکن دیجیتال دهان: برای ساخت دستگاه فانکشنال، باید شکل دندانها، قوسهای دندانی و بافتهای مرتبط با طراحی دستگاه به دقت ثبت شوند.
- تعیین میزان جلوآمدن فک پایین: متخصص مشخص میکند که فک پایین در دستگاه باید در چه موقعیتی قرار بگیرد. در برخی موارد، جلوآوردن حداکثر حدود ۴ تا ۶ میلیمتر در نظر گرفته میشود، اما این عدد یک قانون ثابت برای همه بیماران نیست. میزان جابهجایی به شدت ناهنجاری، توانایی بیمار در حفظ موقعیت جدید، وضعیت مفصل فک و نبود درد یا انحراف نامطلوب هنگام بستن دهان بستگی دارد.
- قرار دادن دستگاه و تنظیم اولیه: پس از آماده شدن دستگاه، متخصص نحوه قرارگیری آن را بررسی میکند تا فشار نامناسبی به دندانها و بافتهای دهان وارد نشود.
- پایان درمان فانکشنال و بررسی نیاز به درمان تکمیلی: زمانی که اصلاح مورد نظر در رابطه فکی به دست آمد، متخصص مشخص میکند که آیا دستگاه باید کنار گذاشته شود یا لازم است مدتی دیگر استفاده شود.

جلو آوردن فک پایین با دستگاه فانکشنال
جلو آوردن فک پایین با دستگاه فانکشنال بر این اساس انجام میشود که فک پایین در هنگام بستهشدن دهان، در موقعیتی جلوتر از حالت معمول قرار بگیرد. دستگاه این موقعیت را هدایت یا حفظ میکند و از طریق تغییر رابطه دندانها و فعالیت عضلات اطراف فک، شرایط لازم برای اصلاح ناهماهنگی را فراهم میسازد.
برای مثال، در بیماری که فک پایین او عقبتر از فک بالا قرار دارد، دستگاه میتواند هنگام بستن دهان، فک پایین را به سمت جلو هدایت کند. در کودکان و نوجوانانی که هنوز در حال رشد هستند، این کار ممکن است علاوه بر ایجاد تغییر در موقعیت فک، به بهبود رابطه اسکلتی فکها از طریق رشد آنهل نیز کمک کند. البته میزان اثر اسکلتی در افراد مختلف متفاوت است و همه تغییرات مشاهده شده ناشی از رشد استخوان فک نیستند؛ بخشی از نتیجه میتواند به جابهجایی دندانها مربوط باشد.
میزان جلوآمدن فک باید بهگونهای تعیین شود که بیمار بتواند بدون درد و انحراف نامطلوب، دهان خود را ببندد و عملکرد طبیعی فک حفظ شود. جلوآوردن بیش از اندازه فک لزوما نتیجه بهتری ایجاد نمیکند و ممکن است باعث ناراحتی یا وارد شدن نیروهای نامناسب شود. به همین دلیل، موقعیت فک و میزان پیشرفت درمان باید زیر نظر متخصص ارتودنسی ارزیابی شود.
آیا ارتودنسی فانکشنال درد دارد؟
ارتودنسی فانکشنال معمولا در روزهای ابتدایی استفاده با احساس فشار، کشیدگی یا ناراحتی خفیف همراه است. دهان و عضلات فک باید به موقعیت جدید عادت کنند و در این مدت ممکن است صحبت کردن، جویدن یا بستن دهان کمی متفاوت از قبل احساس شود. این ناراحتی در بسیاری از بیماران به تدریج کمتر میشود، اما شدت و مدت آن به نوع دستگاه و شرایط فرد بستگی دارد.
در دستگاههای فانکشنال، ممکن است در ابتدا احساس وجود جسم خارجی در دهان یا افزایش موقت ترشح بزاق ایجاد شود. دستورهای متخصص و پرهیز از دستکاری دستگاه میتواند به سازگاری بهتر کمک کند.
درد شدید یا مداوم، زخم شدن بافتهای دهان و دشواری قابل توجه در باز و بسته کردن فک طبیعی نیستند و نباید نادیده گرفته شوند. اگر دستگاه به لب، گونه، زبان یا لثه آسیب میزند، لازم است متخصص محل ایجاد فشار را بررسی و در صورت نیاز دستگاه را اصلاح کند. تلاش برای کوتاه کردن یا خم کردن قطعات در خانه ممکن است به دستگاه یا دندانها آسیب بزند.

هزینه ارتودنسی فانکشنال چقدر است؟
هزینه ارتودنسی فانکشنال به نوع دستگاه، پیچیدگی ناهنجاری فکی و مدت درمان بستگی دارد. از آنجا که دستگاههای متحرک و ثابت از نظر طراحی، مواد بهکار رفته و شیوه ساخت تفاوت دارند، نمیتوان برای همه بیماران یک مبلغ یکسان در نظر گرفت.
برای اطلاع از هزینه ارتودنسی متناسب با شرایط خود، بهتر است ابتدا معاینه ارتودنسی انجام شود تا نوع دستگاه و مراحل مورد نیاز مشخص شوند. کلینیک دندانپزشکی سپیتا امکان پرداخت اقساطی برای خدمات مختلف دندانپزشکی، از جمله پرداخت اقساطی ارتودنسی دندان را فراهم کرده است. جزئیات مبلغ پیش پرداخت، تعداد اقساط و شرایط پرداخت را میتوان هنگام مراجعه و دریافت طرح درمان از کلینیک جویا شد.
بیمههای طرف قرارداد و شرایط پرداخت
بیمههای طرف قرارداد
پرداخت اقساطی
بهترین سن برای ارتودنسی فانکشنال
بهترین سن برای ارتودنسی فانکشنال زمانی است که بیمار هنوز ظرفیت رشد قابل استفاده داشته باشد و بتوان از این ظرفیت برای بهبود رابطه فکها کمک گرفت. به همین دلیل، این درمان اغلب در دوران کودکی و نوجوانی انجام میشود. اما تعیین زمان مناسب تنها با توجه به عدد سن امکانپذیر نیست.
برای مثال، دو کودک هم سن ممکن است از نظر مرحله بلوغ اسکلتی و میزان رشد باقیمانده تفاوت داشته باشند. در یکی از آنها ممکن است زمان مناسبی برای شروع درمان باشد، در حالی که برای دیگری بررسی بیشتر یا انتظار برای مرحله مناسبتری از رشد ضرورت داشته باشد. متخصص ارتودنسی با ارزیابی رابطه فکها، وضعیت دندانها و در صورت نیاز تصاویر رادیوگرافی، زمان شروع را تعیین میکند.
در بسیاری از بیماران سن مناسب ارتودنسی دندان ، حدود ۸ تا ۱۲ سالگی بازهای است که ارزیابی ناهنجاریهای فکی اهمیت ویژهای پیدا میکند و با این حال، این محدوده برای همه دستگاهها و همه مشکلات یکسان نیست. بعضی ناهنجاریها باید زودتر بررسی شوند و در برخی موارد، شروع درمان در سالهای بعد مناسبتر است.

ارتودنسی فانکشنال برای کودکان
ارتودنسی فانکشنال برای کودکان بیشتر با هدف اصلاح رابطه فکها در دوره رشد انجام میشود. در این سنین، استخوانهای فک هنوز در حال رشد و تغییر هستند و در برخی ناهنجاریها میتوان از دستگاههای فانکشنال برای هدایت رابطه فکی استفاده کرد. این موضوع به ویژه در کودکانی اهمیت دارد که فک پایین آنها عقبتر از فک بالا قرار گرفته است.
با این حال، هر کودک دارای دندانهای نامرتب به دستگاه فانکشنال نیاز ندارد. برای مثال، شلوغی دندانها بدون مشکل قابل توجه در رابطه فکها ممکن است با روشهای دیگری درمان شود. همچنین، نوع دستگاه باید با مرحله رشد، میزان ناهنجاری و توانایی کودک در استفاده صحیح از آن هماهنگ باشد.
در دستگاههای متحرک، همکاری کودک و نظارت والدین نقش مهمی دارد. والدین باید از استفاده منظم از دستگاه، تمیز کردن آن و حضور در جلسات معاینه اطمینان حاصل کنند. در دستگاههای ثابت نیز مراقبت از دندانها و اجزای دستگاه ضروری است.
هدف از درمان ارتودنسی دندان کودکان ، دستیابی به بهترین نتیجه ممکن با توجه به شرایط رشد است؛ نه اینکه حتما همه مشکلات فک و دندان در همین مرحله به طور کامل برطرف شوند. گاهی پس از اصلاح رابطه فکی، با رویش دندانهای دائمی به درمان تکمیلی نیاز خواهد بود.
ارتودنسی فانکشنال برای بزرگسالان
کاربرد ارتودنسی فانکشنال در بزرگسالان محدودتر از کودکان و نوجوانان است؛ زیرا پس از پایان رشد، دیگر نمیتوان مانند دوران رشد از ظرفیت طبیعی رشد استخوان فک برای اصلاح ناهنجاری استفاده کرد. با این حال، برخی دستگاههای فانکشنال همچنان ممکن است در بزرگسالان برای تغییر رابطه دندانی یا کمک به حرکت و موقعیت فک پایین در محدوده مشخصی به کار روند.
در این شرایط باید بین تغییر واقعی رشد استخوان فک و تغییر موقعیت دندانها یا وضعیت قرارگیری فک هنگام بستن دهان تفاوت قائل شد. در بزرگسالان، جلوتر قرارگرفتن فک پایین هنگام استفاده از دستگاه لزوما به معنای ایجاد رشد دائمی در استخوان فک نیست و بخشی از نتیجه ممکن است با کنارگذاشتن دستگاه کاهش پیدا کند.
اگر ناهماهنگی اسکلتی شدید باشد و تغییر موقعیت دندانها نتواند رابطه مناسبی ایجاد کند، ممکن است جراحی اصلاحی فک همراه با ارتودنسی پیشنهاد شود. البته این تصمیم به شدت مشکل، وضعیت دندانها، سلامت عمومی و خواستههای بیمار بستگی دارد.

مدت زمان ارتودنسی فانکشنال
مدت زمان ارتودنسی فانکشنال معمولا از حدود ۶ ماه شروع میشود و بسته به شرایط بیمار ممکن است به ۱ تا ۲ سال یا حتی بیشتر برسد. این مدت برای همه افراد یکسان نیست؛ زیرا میزان ناهماهنگی فکها، سن بیمار، مرحله رشد و نوع دستگاه مورد استفاده بر روند درمان اثر میگذارند.
در کودکانی که هنوز در سن رشد هستند، متخصص باید زمان استفاده از دستگاه را با مرحله رشد فکها هماهنگ کند تا امکان دستیابی به نتیجه مطلوب فراهم شود. از طرف دیگر، میزان همکاری بیمار نیز اهمیت زیادی دارد. برای نمونه، استفاده نامنظم از دستگاههای متحرک میتواند روند اصلاح رابطه فکی را طولانیتر کند و رسیدن به نتیجه مورد انتظار را به تاخیر بیندازد.
همچنین، باید بین مدت استفاده از دستگاه فانکشنال و کل زمان درمان ارتودنسی تفاوت قائل شد. در برخی بیماران، پس از اصلاح رابطه فکها لازم است دندانها با براکتهای ارتودنسی مرتب شوند یا تماس آنها دقیقتر تنظیم شود. در این شرایط، طول دوره درمان نهایی بیشتر خواهد بود.
مراقبت های بعد از ارتودنسی فانکشنال
رعایت مراقبت های لازم بعد ارتودنسی و در طول استفاده از دستگاه فانکشنال به حفظ سلامت دندانها، جلوگیری از آسیب به دستگاه و کاهش مشکلات احتمالی کمک میکند:
- تمیز کردن روزانه دستگاه متحرک: دستگاه را طبق دستور متخصص و با روش مناسب تمیز کنید تا بقایای غذا و پلاک روی آن باقی نمانند. از آب بسیار داغ استفاده نکنید؛ زیرا ممکن است شکل بعضی دستگاهها تغییر کند.
- رعایت دقیق بهداشت دندانها: دندانها را دستکم دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید و فضاهای بین دندانی را نیز تمیز کنید. در دستگاههای ثابت، اطراف گیرهها و قطعات فلزی به توجه بیشتری نیاز دارد.
- استفاده از دستگاه طبق برنامه تجویز شده: در دستگاههای متحرک، ساعات استفاده را خودسرانه کاهش ندهید. در دستگاههای ثابت نیز از دستکاری یا تلاش برای جداکردن قطعات خودداری کنید.
- نگهداری صحیح هنگام خارجکردن دستگاه: دستگاه متحرک را در محفظه مخصوص قرار دهید تا گم نشود یا آسیب نبیند. پیچیدن آن در دستمال کاغذی احتمال دور انداختن ناخواسته آن را افزایش میدهد.
- توجه به نوع غذا: هنگام استفاده از دستگاههای ثابت، غذاهای بسیار سفت، چسبناک یا جویدنی میتوانند به قطعات آسیب بزنند.
- مراجعه منظم برای معاینه: جلسات پیگیری را به تعویق نیندازید. در این جلسات، تناسب دستگاه، پیشرفت درمان و وضعیت دندانها و لثه بررسی میشود.
- رسیدگی سریع به زخم یا فشار نامناسب: در صورت ایجاد زخم، درد مداوم یا برخورد آزاردهنده قطعات با بافت دهان، برای اصلاح دستگاه مراجعه کنید. خودتان دستگاه را نتراشید یا قطعات آن را تغییر ندهید.
- مراقبت از دستگاه در فعالیتهای ورزشی: در ورزشهای برخوردی، درباره نیاز به محافظ دهان و نحوه استفاده از آن همراه با دستگاه ارتودنسی از متخصص راهنمایی بگیرید.
- رعایت برنامه درمان پس از پایان مرحله فعال: پس از کنارگذاشتن دستگاه، دستورهای متخصص درباره ادامه درمان، استفاده از نگهدارنده یا شروع ارتودنسی ثابت را جدی بگیرید.

عوارض ارتودنسی فانکشنال
ارتودنسی فانکشنال در صورت انتخاب صحیح دستگاه و نظارت متخصص، میتواند به اصلاح رابطه فکی کمک کند؛ با این حال، مانند سایر روشهای ارتودنسی احتمال بروز ناراحتی یا عوارض وجود دارد:
- ناراحتی و احساس فشار در روزهای ابتدایی: تغییر موقعیت فک و وجود دستگاه در دهان ممکن است باعث فشار روی دندانها، احساس کشیدگی عضلات یا دشواری موقت هنگام جویدن شود. این علائم معمولا با عادت کردن به دستگاه کاهش پیدا میکنند. درد شدید یا ماندگار نیاز به بررسی دارد.
- زخم و تحریک بافتهای دهان: لبههای تیز دستگاه یا تماس قطعات با لب، گونه، زبان و لثه میتواند باعث زخم شود. در چنین شرایطی، متخصص باید محل فشار را شناسایی و دستگاه را اصلاح کند.
- اختلال موقت در صحبت کردن: بعضی دستگاههای متحرک، به ویژه مدلهای حجیمتر، در ابتدای استفاده تلفظ برخی صداها را دشوار میکنند. این وضعیت معمولا با تمرین و عادتکردن بهتر میشود، اما تداوم مشکل باید بررسی شود.
- افزایش ترشح بزاق یا احساس جسم خارجی: دهان در روزهای نخست ممکن است به وجود دستگاه واکنش نشان دهد و بزاق بیشتری تولید کند. این حالت در بسیاری از افراد موقتی است.
- پوسیدگی دندان و التهاب لثه: تجمع پلاک اطراف قطعات دستگاه و تمیزنکردن مناسب دندانها میتواند خطر پوسیدگی و التهاب لثه را افزایش دهد.
- تغییرات نامطلوب در موقعیت دندانها: دستگاه فانکشنال علاوه بر رابطه فکی، ممکن است بر موقعیت دندانها نیز اثر بگذارد. در برخی بیماران، این تغییرات بخشی از برنامه درمان است؛ اما در صورت ایجاد حرکت ناخواسته، متخصص باید نیروها و طراحی دستگاه را ارزیابی کند.
- فشار یا ناراحتی مفصل فک: بعضی بیماران ممکن است هنگام تغییر موقعیت فک، احساس ناراحتی در ناحیه مفصل یا عضلات اطراف آن داشته باشند.
سوالات متداول ارتودنسی فانکشنال
قیمت دستگاه فانکشنال ارتودنسی چقدر است؟
قیمت دستگاه فانکشنال به مدل دستگاه، ثابت یا متحرک بودن آن، پیچیدگی ساخت و نیازهای درمانی بیمار بستگی دارد. همچنین، هزینه معاینه، تصویربرداری و درمانهای تکمیلی ممکن است جداگانه محاسبه شود. برای اطلاع از مبلغ دقیق، باید پس از معاینه، طرح درمان مشخص شود.
آیا ارتودنسی فانکشنال باعث تغییر فرم صورت می شود؟
بله، در برخی بیماران ممکن است فرم صورت تغییر کند؛ به ویژه کودکانی که هنوز در سن رشد هستند و ناهنجاری آنها با دستگاه فانکشنال قابل اصلاح است. میزان تغییر به نوع ناهنجاری، مرحله رشد و پاسخ درمانی بستگی دارد و نمیتوان برای همه افراد نتیجه یکسانی پیشبینی کرد. در اغلب موارد، به علت رشد فک پایین، حالت عقب رفتگی چانه جبران میشود.
آیا ارتودنسی فانکشنال می تواند از جراحی فک جلوگیری کند؟
در بسیاری کودکان و نوجوانان، درمان به موقع میتواند شدت ناهماهنگی فکی را کاهش دهد و احتمال نیاز به جراحی در آینده را کمتر کند.
آیا بعد از ارتودنسی فانکشنال به ارتودنسی ثابت نیاز است؟
در بسیاری از بیماران، پس از اصلاح رابطه فکی، ارتودنسی ثابت برای مرتب کردن دقیق دندانها و تنظیم تماس آنها لازم است. البته این موضوع به میزان نامرتبی دندانها و نتیجه مرحله فانکشنال بستگی دارد و برای همه افراد ضرورت ندارد.
آیا ارتودنسی فانکشنال روی صحبت کردن تاثیر می گذارد؟
بله، به ویژه در روزهای ابتدایی استفاده از دستگاههای متحرک، ممکن است تلفظ بعضی صداها دشوار شود. با عادت کردن به دستگاه، این مشکل معمولا کاهش پیدا میکند.
آیا دستگاه فانکشنال باید تمام روز استفاده شود؟
مدت استفاده به نوع دستگاه و برنامه متخصص بستگی دارد. بعضی دستگاههای متحرک باید بیشتر ساعات شبانهروز استفاده شوند و برخی دیگر برنامه متفاوتی دارند. دستگاههای ثابت نیز به دلیل اتصال به دندانها، بهطور پیوسته در دهان باقی میمانند. بنابراین، نمیتوان یک برنامه زمانی واحد برای تمام دستگاهها تعیین کرد.
آیا ارتودنسی فانکشنال فک پایین را جلو می آورد؟
بله، بسیاری از دستگاههای فانکشنال برای هدایت فک پایین به سمت جلو طراحی شدهاند. در کودکان و نوجوانان در حال رشد، این درمان ممکن است به اصلاح رابطه اسکلتی فکها کمک کند؛ اما در بزرگسالان، تغییرات بیشتر به موقعیت دندانها و وضعیت قرارگیری فک مربوط میشوند و رشد استخوانی قابل توجهی ایجاد نمیکنند.
آیا ارتودنسی فانکشنال برای بزرگسالان موثر است؟
این روش در بزرگسالان نیز در شرایط خاص کاربرد دارد، اما اثر آن بر رشد استخوان فک محدود است. بسته به شدت ناهنجاری، میتوان از دستگاه فانکشنال برای ایجاد تغییرات دندانی یا بهبود رابطه فکی استفاده کرد. در موارد شدید اسکلتی، ممکن است ارتودنسی همراه با جراحی فک نتیجه مناسبتری داشته باشد.
آیا بعد از ارتودنسی فانکشنال احتمال برگشت درمان وجود دارد؟
بله، احتمال برگشت بخشی از نتیجه وجود دارد. رشد باقیمانده، شدت ناهنجاری اولیه، تغییر موقعیت دندانها و رعایتنکردن برنامه نگهداری میتوانند بر پایداری نتیجه اثر بگذارند. پیگیری پس از درمان و استفاده از نگهدارنده (ریتینر) در صورت تجویز متخصص، به حفظ نتیجه کمک میکند.
جمع بندی
ارتودنسی فانکشنال روشی برای اصلاح رابطه فکهاست که بهویژه در دوران رشد میتواند فرصت مناسبی برای هدایت رشد و بهبود ناهماهنگیهای فکی فراهم کند. انتخاب دستگاه مناسب، زمان شروع درمان و میزان نتیجه قابل انتظار باید بر اساس شرایط هر بیمار تعیین شود. برای افرادی که قصد بررسی این روش را دارند، مراجعه به بخش تخصصی ارتودنسی کلینیک دندانپزشکی سپیتا در تهرانسر میتواند نقطه شروع مناسبی برای ارزیابی وضعیت فکها و انتخاب مسیر درمان باشد.


